logotype

Χρονικό της Κυπριακής Τραγωδίας

 

ΠΡΟΛΟΓΟΣ 

Ο Κώστας Τζωρτζής έχει συγκεντρώσει σ' αυτό τον τόμο κείμε­να και φωτογραφίες και καταλόγους για την περίοδο της παρανο­μίας, του πραξικοπήματος και της εισβολής. Ο ίδιος έχει εκδώσει και άλλο βιβλίο, ένα λεύκωμα με φωτογραφίες και σχόλια από την κατεχόμενη σήμερα γενέθλια κωμόπολη, Άσσια. Τούτο μαρτυρεί το ενδιαφέρον και την αγωνία του για τα κατεχόμενα και την αγάπη του για τον τόπο όπου γεννήθηκε και μεγάλωσε. Αξίζει να το επισημάνουμε τούτο, γιατί θα μπορούσε ν' ασχοληθεί με άλλα, άσχετα, ίσως εμπορικότερα. Αξίζει να επισημάνουμε τις ανησυχίες του, το ενδιαφέρον, την έγνοια του για τον τόπο.

Για την παρανομία, το πραξικόπημα και την εισβολή έχουν γρα­φεί διάφορα βιβλία όχι μόνο από Έλληνες, αλλά και από ξένους. Τα βιβλία αυτά μας βοηθούν να πληροφορηθούμε για τα τόσο σο­βαρά και δυσάρεστα γεγονότα. Είναι χρήσιμο και πρακτικό για πολλούς να έχουν αυτά τα στοιχεία συγκεντρωμένα για να ενημε­ρώνονται και να τους υποκινείται το ενδιαφέρον. Ο Κώστας Τζωρ­τζής με το βιβλίο του ανταποκρίνεται σ' αυτή την επιθυμία και ανά­γκη και συμβάλλει στη διατήρηση μιας ζωντανής μνήμης.

Από τα κείμενα που συγκέντρωσε σ' αυτό τον τόμο είναι μερικά με σκέψεις και πράξεις για μίμηση, άλλα για αποφυγή και αποτρο­πή, κείμενα που συγκινούν και προκαλούν περηφάνια και άλλα που προκαλούν ντροπή. Φωτογραφίες ηγετών, ηρώων, μνημεία τιμής και φωτογραφίες θλιβερές, που το βιβλίο αυτό θα βοηθήσει να μην ξεχνούμε. Όσο και αν μερικά πράγματα είναι δυσάρεστα ή σκληρά πρέπει ναχουμε το θάρρος να τα βλέπουμε, να τ' αντιμε­τωπίζουμε. Έτσι άλλωστε θ' αποφύγουμε και μελλοντικά λάθη.

Παρόλο που πρόκειται για συγκέντρωση και επιλογή υλικού εντούτοις είναι μια σημαντική προσφορά για όσους ενδιαφέρονται για τα παθήματά μας εδώ στην Κύπρο τα τελευταία χρόνια. Το έργο της έρευνας, συγκέντρωσης και επιλογής κειμένων και φω­τογραφιών δεν είναι τόσο απλό, ούτε εύκολο, όσο ίσως φαίνεται με μια πρώτη ματιά. Γιατί ένας πρέπει να ξέρει πού θα τα αναζητή­σει, είτε να καταφύγει σε δημοσιευμένα έργα, ή ν' αναζητήσει πηγές. Πρέπει αυτά να τα μελετήσει, να τα κατανοήσει και να τα εκτιμήσει και να επιλέξει ανάλογα με το τί θέλει να προβάλει.


Πίσω από τα κείμενα και τις φωτογραφίες αυτού του τόμου ο Κώστας Τζωρτζής πρέπει να μελέτησε, να εξέτασε πολύ περισσό­τερα. Η επιτυχία του θα κριθεί από το αν έκαμε τη σωστή επιλογή, τη σωστή κατάταξη στο βιβλίο και την κατάλληλη προβολή του φωτογραφικού υλικού. Ιδιαίτερα χρήσιμες και ενημερωτικές για τον αναγνώστη και τιμητικός για τους μνημονευόμενους είναι ο εκτενής κατάλογος με τα ονόματα Ελληνοκυπρίων Αξιωματικών και οπλιτών, Αστυνομικών, Ελλαδιτών στρατιωτικών, Αξιωματικών και οπλιτών της ΕΛΔΥΚ που έπεσαν όλες εκείνες τις δύσκολες μέρες καθώς και Ελληνοκυπρίων και Ελλαδιτών Αγνοουμένων.

Το Βιβλίο θα προσφέρει μεγάλη εξυπηρέτηση κυρίως σε κείνους που δεν ασχολήθηκαν ειδικά με τα θέματα αυτά. Παρουσιάζει πράγματα άγνωστα σε πολλούς, πολύ σημαντικά και ενδιαφέρο­ντα.

Επιθυμώ να συγχαρώ τον Κώστα Τζωρτζή για την καινούργια του αυτή εργασία και να του ευχηθώ γόνιμη συνέχιση για εμπλου­τισμό της πνευματικής κίνησης στον τόπο μας. Είμαι βέβαιος ότι το κοινό θα εκτιμήσει την προσφορά του.

Γεώργιος Προδρόμου Επιθεωρητής Φιλολογικών Μαθημάτων

 

ΕΙΣΑΓΩΓΗ 

Ο Αγώνας της ΕΟΚΑ τέλειωσε στις αρχές του 1959 χωρίς να επιτευ­χθεί ο αρχικός σκοπός που ήταν η ΕΝΩΣΗ της Κύπρου με την Ελλάδα. Αντί της Ένωσης δόθηκε στην Κύπρο Ανεξαρτησία που περιοριζόταν όμως από το δικαίωμα μονομερούς επέμβασης των τριών εγγυητριών δυ­νάμεων, Αγγλίας, Ελλάδος και Τουρκίας.

Η νεαρή Κυπριακή Δημοκρατία ξεκίνησε τη ζωή της με αρκετά προβλή­ματα, αποκορύφωμα των οποίων ήταν η ανταρσία των Τουρκοκυπρίων το Δεκέμβρη του 1963 με αφορμή τα 13 σημεία που υπέβαλε για τροποποίη­ση του Συντάγματος ο Πρόεδρος Μακάριος στον Αντιπρόεδρο Φαζίλ Κουτσιούκ. Οι Τουρκοκύπριοι, με την ενθάρρυνση της Τουρκίας είχαν υιο­θετήσει χωριστικές τάσεις με απώτερο στόχο τη διχοτόμηση της Κύπρου. Αποτέλεσμα των διακοινοτικών ταραχών που ξεκίνησαν το 1963 και συνε­χίστηκαν και όλο το 1964, ήταν η δημιουργία των Τουρκοκυπριακών θυλά­κων στις πόλεις και σε άλλες περιοχές όπου υπήρχαν μαζεμένοι αρκετοί Τουρκοκύπριοι, με μεγαλύτερο το θύλακα Λευκωσίας - Κιόνελι, που περι­λάμβανε και τον Αγιο Ιλαρίωνα στην οροσειρά Πενταδακτύλου.

Τα επόμενα χρόνια διέρρευσαν με την εδραίωση των χωριστικών τετε­λεσμένων, την εγκαθίδρυση μόνιμης παρουσίας του ΟΗΕ, την χάραξη «Πράσινης Γραμμής» ανάμεσα στις δυο κοινότητες και την «ντεφάκτο» διχοτόμηση της Κύπρου. Οι συχνές προσφυγές στην Γ. Συνέλευση και το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ και η έκδοση ψηφισμάτων, δεν μπόρεσαν ν' αποτρέψουν την «ντεφάκτο» διχοτόμηση, την οποία Τουρκοκύπριοι και Τουρκία επεδίωκαν να μετατρέψουν σε «ντεγιούρε».

Στο μεταξύ η Ελληνοκυπριακή πλευρά βρήκε την ευκαιρία ν' αναθεωρήσει την πολιτική της και το σύνθημα για «Ένωση» που εγκα­ταλείφθηκε με τις συμφωνίες Ζυρίχης - Λονδίνου χάριν της Ανεξαρτησίας άρχισε και πάλιν να κερδίζει έδαφος, αναζωπυρωμένο και από την εδώ παρουσία μιας μεραρχίας Ελληνικού στρατού και του Αρχηγού της ΕΟΚΑ Στρατηγού Γεωργίου Γρίβα - Διγενή που ήρθε στην Κύπρο το Μάη του 1964, φανερά αυτή τη φορά, για να ηγηθεί της Εθνικής Φρουράς που μό­λις άρχισε να οργανώνεται.

Ελληνική και Κυπριακή Κυβέρνηση είχαν τότε υιοθετήσει την πολιτική της Ενώσεως και όλες οι συνομιλίες και τα σχέδια (πρβλ. Ατσεσον) πρό­βλεπαν για Ενωση, ίσως με κάποια ανταλλάγματα ή αποζημιώσεις προς την Τουρκία. Ομως οι διαφωνίες ανάμεσα στην Κυπριακή Κυβέρνηση και τις Ελληνικές κυβερνήσεις που διαδέχονταν η μια την άλλη, μετά την πτώση της Κυβέρνησης Γ. Παπανδρέου, με αποκορύφωμα την άνοδο της Χούντας στις 21.4.67 και τα γεγονότα της Κοφίνου το Νιόβρη του '67 που οδήγησαν στη φυγή της Ελληνικής μεραρχίας και του Διγενή από την Κύ­προ, ύστερα από τις απειλές της Τουρκίας για επέμβαση, οδήγησαν στην αλλαγή πολιτικής και υιοθέτηση του «εφικτού» αντί του «ευκταίου». Στις αρχές του 1968 όταν πια αναχώρησαν και οι τελευταίοι ελλαδίτες στρα­τιώτες, ο Μακάριος θέλοντας να επιβεβαιώσει τη νέα πολιτική του «εφικτού» που υιοθέτησε, προκήρυξε της πρώτες μετά το 1959 προεδρι­κές εκλογές τις οποίες κέρδισε με τη συντριπτική πλειοψηφία του 97%, ενώ ο ανθυποψήφιος του Τάκης Ευδόκας που εκπροσωπούσε την αντιπο­λίτευση των ενωτικών πήρε μόνο το 3%.

Συγχρόνως, άρχιζαν και οι ενδοκυπριακές συνομιλίες ανάμεσα στο Πρόεδρο της Βουλής Γλαύκο Κληρίδη και τον Τουρκοκύπριο ηγέτη Ραούφ Ντενκτάς με στόχο την εξεύρεση μιας αμοιβαία αποδεκτής λύσης του Κυ­πριακού.

Οι συνομιλίες κράτησαν μέχρι το 1974 χωρίς να οδηγήσουν σ' ένα θετι­κό αποτέλεσμα. Σε κάποιο στάδιο αυτές ενισχύθηκαν από ειδικούς συ­νταγματολόγους από την Ελλάδα και την Τουρκία, ενώ η συμμετοχή σ' αυτές ειδικού εκπροσώπου του Γ. Γραμματέα του ΟΗΕ ήταν από την αρχή-

Τα χρόνια 1969 μέχρι το 1974 σημαδεύτηκαν από την εμφύλια διαμάχη. Στην αρχή ήταν το «Εθνικό Μέτωπο» και μετά τη διάλυση του η ΕΟΚΑ Β'. Οι διαφωνούντες με την πολιτική του «εφικτού» συνασπίσθησαν εναντίον του Προέδρου Μακαρίου με στόχο την επαναφορά του Κυπριακού στο δρόμο της Ενώσεως. Το 1970 ήταν η χρονιά που έγιναν οι βουλευτικές εκλογές ύστερα από δέκα χρόνια. Τότε παρουσιάστηκαν και τα πρώτα πο­λιτικά κόμματα εκτός του ΑΚΕΛ που προϋπήρχε. Το «Ενιαίο» η «Προοδευτική», η ΕΔΕΚ και το ΔΕΚ. Όλα τα Κόμματα περιλαμβανομένου και του αριστερού ΑΚΕΛ ήταν συμπολιτευόμενα, εκτός από το ΔΕΚ το οποίο όμως δεν πέτυχε ν' αντιπροσωπευτεί στη νέα Βουλή.

Η εμφύλια διαμάχη όλο και εντεινόταν με την ανοιχτή πια ένοπλη σύγ­κρουση ανάμεσα στην ΕΟΚΑ Β' και τις μακαριακές και άλλες παρακρατι­κές δυνάμεις. Στις 27 του Γενάρη 1974 πέθανε ο Γεώργιος Γρίβας- Διγενής που είχε έρθει μυστικά αυτή τη φορά στην Κύπρο τον Αύγουστο του 1971 και ηγείτο της ΕΟΚΑ Β'. Στο μεταξύ στην Ελλάδα τη Χούντα του Παπαδόπουλου διαδέχτηκε η Χούντα του σκληροπυρηνικού Ιωαννίδη. Η ανοιχτή ρήξη Μακαρίου - Χούντας οδήγησε με μαθηματική ακρίβεια στο Πραξικόπημα που πραγματοποιήθηκε τελικά στις 15 Ιουλίου 1974. Ακο­λούθησε η Τουρκική εισβολή στις 20 Ιουλίου 1974.