logotype

Η Έκθεση του ΓΕΕΦ για το 1974

 

ΕΙΣΑΓΩΓΗ


Όταν προ τριμήνου παρέλαβα έναν φάκελο με ανώνυμο αποστολέα, με περίμενε μία έκπληξη. Μέσα υπήρχε σε φωτοτυπίες η Έκθεση που συνέταξε ίο ΓΕΕΦ για ία γεγονότα ίου 1974. Δεν άργησα να πεισθώ για την γνησιότητα του αντιγράφου, από το οποίο όμως, δυστυχώς, απουσιάζει το Παράρτημα, που περιλαμβάνει κάποιους χάρτες.

Με την πρώτη ανάγνωση, η Έκθεση δεν φαίνεται να απο¬καλύπτει κάτι το συγκλονιστικό. Εξάλλου, καθίσταται άμεσα αντιληπτό ότι έπειτα από τόσα χρόνια και τα δεκάδες βιβλία που έχουν γραφεί για τα γεγονότα, ο χαρακτηρισμός της ως «απόρρητη», έχει χάσει κάθε νόημα. Ωστόσο, έχοντας ασχο¬ληθεί αρκετά με την μελέτη των γεγονότων της περιόδου, διαπίστωσα ότι η Έκθεση αποκαλύπτει πολλά, αφού περιλαμ¬βάνει αρκετά νέα στοιχεία ιστορικής αξίας, ορισμένα εκ των οποίων κρίνω ως πολύ σημαντικά.
Με ικανοποίηση διαπίστωσα ότι αυτά τα νέα στοιχεία ενί¬σχυαν κάποιες απόψεις ή υποψίες που είχα για τα γεγονότα του 1974. Νομίζω ότι η Έκθεση προσφέρει πλέον ένα νέο πρίσμα κάτω από το οποίο μπορούμε να προσεγγίσουμε την τραγωδία του 1974, κυρία>5 σε στρατιωτικό επίπεδο. Γι' αυτό και αποφάσισα να την αξιοποιήσω, παρουσιάζοντάς την στο
κοινό.
Αυτό που μου προξένησε εντύπωση είναι ότι δεν ήμουν ο πρώτος που εξέτασε την συγκεκριμένη Έκθεση. Είναι σαφές ότι αυτή είχε τεθεί υπ' όψιν της Εξεταστικής των πραγ¬μάτων Επιτροπής που συνέστησε η Βουλή, για τον «Φάκελο της Κύπρου». Παρομοίως, έχοντας μια αρκετά καλή εικόνα της υπάρχουσας βιβλιογραφίας, δεν δυσκολεύθηκα να διαπι¬στώσω ότι η Έκθεση ήταν γνωστή σε ορισμένους συγγραφείς οι οποίοι κατά το παρελθόν παρουσίασαν αξιόλογες εργασίες για το 1974. Για λόγους που δεν δύνομαι να προσδιορίσω, κανείς εξ αυτών δεν στάθηκε στα σημεία της Εκθέσεως που αποκαλύπτουν νέα στοιχεία και τα οποία έκρινα ιδιαιτέρου ενδιαφέροντος, βοηθώντας με να καταλήξω στις παρατηρή¬σει και τα συμπεράσματα που παρουσιάζω στο παρόν έργο. Για τον σκοπό αυτό, συνδύασα τα στοιχεία της Εκθέσεως με τις γνώσεις που προσφέρει η υπάρχουσα βιβλιογραφία, ούτως ώστε να επεκτείνω την ανάλυση των γεγονότων. Αυτά τα συμπεράσματα μου, εκτιμώ ότι δίνουν νέα ερμηνεία σε πολλές κρίσιμες πτυχές των γεγονότων, οι οποίες μέχρι σήμερα παρέμεναν σκοτεινές. Δεν βασίσθηκα παρά στην κοινή λογι¬κή, στην εμπειρία που έχω αποκτήσει στα στρατιωτικά ζητή¬ματα λόγω επαγγέλματος αλλά και στην γνώση που έχω για τα γεγονότα, μέσα από την μελέτη των διαθεσίμων πηγών και τις προσωπικές επαφές με ανθρώπους που τα έζησαν. Εκτιμώ ότι κατέληξα σε βάσιμες «εξηγήσεις». Σε κάθε περίπτωση, νο¬μίζω ότι μέσα από το παρόν έργο παρέχεται στον αναγνώστη νέα «τροφή», ώστε από εκεί και πέρα, σύμφωνα με την δική του κρίση να διευρύνει την σκέψη και την αντίληψη του για τα κρίσιμα γεγονότα εκείνης της εποχής.
Πάντοτε απέρριπτα τα αστήρικτα ακραία σενάρια, βασι¬σμένα σε συνωμοσιολογίε5 και μυθεύματα, που επικράτησαν για το 1974.Όπως απέρριπτα την αγιοποίηση προσώπων και τις ευδιάκριτες προσπάθειες συγκαλύψεως προς εξυπηρέτη¬ση ατομικών ή κομματικών σκοπιμοτήτων.
Επειδή ακριβώς τα όσα γράφω δεν βασίζονται παρά στην κοινή λογική, έχω την πεποίθηση ότι το παρόν βιβλίο προσφέρει πραγματικά κάτι νέο στην εξέταση των γεγονότων του 1974. Νομίζω ότι εκεί ακριβώς βρίσκεται η αξία ενός βιβλίου, ιδίως σε περιπτώσει όπου εξετάζεται μία τόσο κρίσιμη ιστορική περίοδος η οποία εξακολουθεί να καλύπτεται από «μυστήριο», στοιχειώνοντας την ιστορική παρακαταθήκη των Ελλήνων.
Από πλευράς δομής, στο πρώτο μέρος του βιβλίου πα¬ρουσιάζεται αυτούσια η Έκθεση του ΓΕΕΦ. Σε ορισμένα ση¬μεία ενδεχομένου να υπάρχουν κάποια λίγα μικρά λάθη, τα οποία διέλαθαν της προσοχής κι επιμέλειάς μου, λόγω κακής ποιότητος των φωτοτυπιών. Ωστόσο, τήρησα την σύνταξη και τον τονισμό. Το δεύτερο μέρος, περιλαμβάνει την κριτική, τον σχολιασμό και τα συμπεράσματα μου, βάσει των νέων στοιχείων που φέρνει στο φως η Έκθεση. Τέλος, στο τρίτο μέρος καταπιάνομαι με τις εύλογες πολιτικές ευθύνες που υπάρχουν μετά την 23" Ιουλίου 1974, όταν τους χειρισμούς αναλαμβάνει η κυβέρνηση εθνικής ενότητος υπό τον Κων¬σταντίνο Καραμανλή.
Αυτό το τελευταία, είναι ασφαλώς ένα σημείο «ταμπού», αφού η απόδοση ευθυνών στους διαχειριστές της κρίσεως σε αυτή την πρώτη κρίσιμη περίοδο της μεταπολιτεύσεως, επι¬χειρήθηκε να εμποδιστεί για λόγους κομματική$ σκοπιμότητος. Ουδείς βεβαίως παραγνωρίζει τis τεράστιες ευθύνες των θλιβερών προσώπων που προκάλεσαν και χειρίσθηκαν την κρίση μέχρι τις 23 Ιουλίου 1974. Ενώ όμως πολλά έχουν λε¬χθεί γι’ αυτές, υπάρχουν αρκετές ελλείψεις όσον αφορά στην κριτική επί των χειρισμών του Κωνσταντίνου Καραμανλή και του Ευάγγελου Αβέρωφ. Και εδώ, η προσπάθειά μου στηρίχθηκε στην προσεκτική εξέταση των πηγών και την λογική, δίχως στερεότυπα ή οιουδήποτε είδους προκατάληψη.
Κλείνοντας, θα ήθελα να σημειώσω ότι δεν θεωρώ ότι το παρόν έργο καλύπτει πλήρως τα γεγονότα. Αποστολή του είναι ο τονισμός των νέων στοιχείων που προσφέρει η με¬λέτη της Εκθέσεως του 1974. Εάν μέσα από ένα «ψυχρό», υπηρεσιακοί γραμμένο έγγραφο, όπως το συγκεκριμένο ντοκουμέντο, είναι δυνατή η αποκάλυψη νέων στοιχείων και μέσω αυτών η «εξήγηση» πολλών «ανεξήγητων», καθίστα¬ται αντιληπτή η αξία της ελευθέρας προσβάσεως στα επίσημα αρχεία. 'Όμως αυτά, έπειτα από 36 χρόνια, εξακολουθούν να παραμένουν κλειστά με βάση πολιτική απόφαση. Γεγονός που συνηγορεί στην υποψία ότι εκτός από τους στρατιωτικούς, μεγάλες ευθύνες για την τραγωδία του 1974 έχουν και πολι¬τικά πρόσωπα. Των οποίων η διαφύλαξη της υστεροφημίας, μάλλον έχει κριθεί υπεράνω επιθυμίας του Έθνους να μά¬θει επιτέλους, όλη την αλήθεια.
Σάββας Δ. Βλάσσης Αύγουστος 2010